AMU

Asqad Muxtorning ushbu romanida Afg'oniston dehqonlarining yer va suv haqidagi asriy orzu-armonlari, intilishlari yorqin bayon etilgan. Romanning kompozitsion qurilishi sertarmog'dir. Adib bugungi kun voqeligining mazmun-mohiyati, kelajagini ko'rsatish maqsadida o'tmish bilan, yaqin ham uzoq o'tmish voqealariga, tarixiy faktlarga murojaat qiladi. O'tmish, bugun, kelajak o'rtasidagi umumiy nuqtalarni san'atkorona ilg'ab, ularga alohida urg'u beradi. Romanda o'z iroda yo'nalishi, maqsad va intilishlariga ega, yosh, keksiy, dunyoqarashi turlicha bo'lgan o'nlab obrazlar qiyofasi tiniq bo'yoqlarda gavdalantirilgan. Sardor, Sobir, G'ulomali, Suhayyo, Avrangzeb, Zulayxo, Shoista, La'l Mahdiy obrazlari ancha chuqur ishlangandir, o'zining ko'p qirrali, o'ziga xos qiyofasini ochadi. Obraz tirik inson kabi hassiyot, o'z ichki olamida, mulohazalari, endi u yashay boshlaydi, bunday qahramonning umri uzoq bo'ladi. "Meni ranjitmang, mehmon o'g'lim, otingizni ham so'ramadim, negaki, men uchun siz – siz emas, bir zumga qaytib kelgan yoshligim, butun g'amguzor umrim, Xudoning bergan kuni tushlarimga inadigan ona yurtimsiz..." "Vatan!" der ekanmiz-u, Vataning nima ekanini bilmas ekanmiz!.." "...Vatan shunday nuranki, uni yo'qotgan kimsaning boshqa yo'qotadigan narsasi bo'lmaydi..." "...Ona yurtning yuziga bir marta oyoq qo'yib, vatandagilikning qaro qismati butun umrimga ta'siri katta bo'ldi. Men bu yerda oshiyon topdim, bolalarim shu yerda tug'ilib o'sdi. Yeri ham, eli ham ko'nglimga o'tirgan. Endi qariyagacha ikkinchi vatanimni ham yuziga oyoq qo'yayman?!" Adib bu jumlalari bilan har bir inson uchun Ona Vatanining naqadar muqaddas diyor ekanligini qayta-qayta ta'kidlaydi. Shuningdek, asarni o'qish davomida o'zbek yigiti Sobir va afg'on qizi Zulayho orasidagi sof, samimiy ishq-muhabbatga guvoh bo'lasiz.