G'ARBiy FRONTDA O'ZGARISH YO'Q

TARJIMONDAN Erix Mariya Remark (1898–1970) nemis adabiyotining yirik namoyandalaridan biri. Uning «G‘arbiy frontda o‘zgarish yo‘q», «Qaytish», «Uch og‘ayni», «Za’far darvozasi», «Qabr toshlari» kabi romanlari dunyoning ko‘plab tillariga tarjima qilingan. O‘zbek kitobxonlarining hozirgi avlodi Remark ijodi bilan deyarli tanish emas. Xo‘sh, nega shunday? Buning muayyan sabablari bor. Adibning ilk romanlari rus tilida chop etilishi bilanog‘ katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. Bu asarlar millionlab nusxada nashr etilganiga qaramay, talabni qondirib bo‘lmadi. Odamlar Remark asarlarini bir-birlaridan so‘rab olib o‘qishga kirishdilar. Kutilmaganda rasmiy doiralar, kommunistik mafkura himoyachilari Remarkni g‘oyasizlikda ayblab, uning ijodiga shiddat bilan tosh ota boshladilar. Shu tufayli uning asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilishga hech kim jur‘at etmadi. Xo‘sh, Remark asarlari shu darajada zararli edi? Mutlaqo unday emas. Remarkning «Aybi» shundaki, u kommunistik mafkuraga ham, burjua mafkurasiga ham xizmat qilmaydi. Gitler hokimiyat tepasiga kelib, adib Germaniyani tark etishga majbur bo‘lganidan keyin uning asarlari kutubxonalardan yig‘ishtirib olinib, shahar maydonlarida yoqib yuborildi. Saba’bi Remark o‘z asarlarida fashizmning asl basharasini ayovsiz fosh etgan, urush dahshatlarini, urush-