QIRON GʻILDIRAGI

Menga qolsa, insonga ato etilgan badiiy tafakkur oʻz mevalarini bera boshlagan, yaʼni ijodiy layoqat vujudga kelganidan buyon to hozirga qadar yaratilgan barcha adabiy asarlarni umumlashtirib, odamlar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarni oʻrganish silsilasi deb atagan boʻlur edim. Bu munosabat silsilasi shu qadar murakkab, shu qadar adoqsiz sir-sinoatlarga toʻlib-toshganiki, uni oʻrganishning nihoyasi, adogʻi yoʻqligi yorugʻ olamning eng boy haqiqatlaridan, hikmatlaridan biri boʻlib qolaveradi. Jamoat, jamiyat boʻlib yashash ham oʻziga xos munosabatlar maydoni. Bu maydonda kechmish shavku zavni batafsil tasvirlash qiyin, lekin oʻsha shavqu koʻrsatuvchilar yonida, tepasida-tegrasida qaygʻu va alam, ofat va qasofat, musibat va iztiroblar ham qator boʻlut englig koʻlagai solib turaveradi. Jonni oʻrtaydigan eng jamoat, bir jamiyat ichida yuz bergan qatondolar, qirgʻinborotlar, qatli omlar-ni tushunish, idroq etish gʻoyatda mushkul. “Nega?!”, degan savol ustida oʻyga toladilar sogʻlom aql egalari bot-bot, “nima uchun?!” degan savolgʻa javoban alohida iztiroblar girdobidan chiqib ketolmaydi-lar necha-necha avlodlar. Yoppasiga qirgʻin esa qutur-gan umumonning ofat keltiruvchi tulkilari yangligʻ oʻktin-oʻktin, oʻktin-oʻktin takrorlanadi. Shu maʼno-da hassos va ustod adibimiz Erkin Samandar yangi romanini “Qiron gʻildiragi” deb nomlagani bejiz boʻlmas emas.