SOZANDA

Muhabbat — ikki sevgili qalbning ilohiy mahsuli. Uning na ibtidosi, na intihosi tasvirlanib, sifatlangi, ran-glin, shakin-shamoilining xech kim tushuntirib berolmasa kerak: bu tuyg'uni na din, na zamon, na millat va na yon bilan hisoblashi, uning hisob-kitobi uzoq umr yoda agmlish hikoyatning yozitida bo'lsa ne ajab. Va xar kim uzicha seva-di, seviladi. Odam tabiyatidagi, tug'rirog'i ruhoniyatidagi sevmoq tuyg'usi qoraniga qachon kirib, qachon chiqib ketadi va umuman chikib ketadimi? Ammo sevgimoq uchun nafakat chin dildan sevmoqlik, balki fidoyilik, ilohiy yozig't zolim-ligini hamma ham bir tavoqul sevmaydi, yuqotadi, qalbni yaralangan sezadi, mahallani Esa, qoraning andxulari kat-katlarga kumilib ketadi. Keyin dunyoda yana shunday narsalar borki, uni qil-maslik badfe'llik, yaramasdik hisoblanadi, ammo shuning barobarida istagining qondirishi uchun kimsan uchingo'ta dushman bo'ladi. Shulardan biri — yaxshilik, yaxshilik, bar-cha axli donishmaning bosh mavzui, kishilik olamining bo-dashlik, boqaramlik mezoni. Masalan, dushmanganita yaxshi-lik kilsan, tug'rib-turib u adovatdan tushadi, bosnladi. Imtihan hayvongita yaxshilik kilsan, u ham senga ishsitash tush kiyrashini pasaytiradi, ammo nafsingita yaxshilik kilsan, u seni yeb, adon tamom kiladi. Umr tafakkurining tub negizi ana shu chuqur mantiq ila hixmatlidir. Yomonlik ham xuddi shunday. Ba'zan qilgan yomonlik yaxshilikka duno'di. Hayot falsafasining borligi tilsim.