TOM TOGʻANING KULBASI

Garriet Bicher-Stou (1811–1896) ushbu asarining bosh qahramoni qora tanli Tomning ayanchli taqdiri haqida gapirar ekan, oq tanlilarning habashlarga nisbatan vahshiy, haqoratomuz munosabatini kishini irqodiradigan darajada tasvirlab beradi. Qullarning inson sifatidagi qadr-qimmatini toptash, ulardagi shaxsiyat tushunchasini butkul yo'qotish maqsadida oilalar buziladi, bolalar ota-onasidan tortib olinadi va sotib yuboriladi. Ayollarga esa nasl qoldiruvchi va quldorlarga yanada ko'proq foyda keltiruvchi "buyum" sifatida qaraladi. Adibiy asarda barcha qiyinchiliklarga qaramay, o'z xalqining eng oliy xislat va fazilatlarini saqlab qolgan bir qator ajoyib qora tanli qullar obrazini ham yaratgan. Roman qahramoni Tom togʻa oʻz oilasi bilan quldor Shelli xonadonida qaram. Tom oʻz xoʻjayiniga halol xizmat qiladi. U gʻoyatda tagvador hamda itoatgoʻy inson. Habash Jorj Garris esa oʻz xoʻjayinini yomon koʻradi: uning uchun — iste’dodli ixtirochi uchun qullikda hayot kechirish imkonsiz. Uning xotini Eliza esa oʻz farzandi uchun mardona kurashgan ayol. Kichkinagina, quvonch va kulgudan koʻzlari yonib turadigan Topsi, alam va iztiroblarga toʻla Kassi — bularning barchasi asardagi eng sara qahramonlardir. Ushbu asar qahramonlarida biz insoniylik, vijdon, e’tiqod, sabr, sadoqat, o‘ziga ishonch kabi fazilatlarni ko‘rishimiz mumkin. Shunday fazilatlarni o‘zida mujassamlashtirgan Tom o‘zi yashayotgan muhitga, atrofida sodir bo‘layotgan razilliklarga qaramasdan, o‘zining insoniyligini saqlab qolish uchun kuch topa oladi. “Tom tog‘aning kulbasi” asari orqali qora tanli qullarning ayanchli hayoti, kishini larzaga keltiruvchi mudhish taqdiri ilk bor badiiy asarda o‘z aksini topdi. Yozuvchi ushbu romanda qullarning ruhiy ahvoli, ularning yetkazilayotgan jismoniy va ma’naviy zararni, qullar hamda quldorlar o‘rtasidagi tengsizlikni yorqin dalillar misolida ifodalab bergan.